Kitap ve Edebiyat

Edebi Yazı Türleri Nelerdir?

Yazır Türleri
Yazı Türleri

Kısaca Özetlersek;

Düz yazı türleri, olay, düşünce ve bildirme yazıları olarak üçe ayrılır.

  1. Olay Yazıları

Olayı yer ve zaman belirterek kurgulanmasına olay yazıları denir. Genelde öyküleyici anlatım teknikleri kullanılır.

Masal

Yer ve zaman kavramları belli olmayan olağanüstü kişilerle olayları anlatır. Olağanüstülük / Abartı esastır.

Fabl

İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insan özelliği verilerek yazılan ders verici yazılardır.

Hikaye

Olmuş veya olabilecek olayları yer ve zamana bağlı olarak anlatan yazı türüdür.

Roman

Yaşanmış veya yaşanabilir olayları ayrıntılarıyla anlatan yazı türüdür.

Hikaye ve Roman Arasındaki Farklar

  • Hikaye romandan daha kısadır.
  • Hikayede temel öğe olaydır. Romanda ise kişidir.
  • Hikayede tek olay, romanda hikayeler zinciri vardır.
  • Hikayede kahramanlar ayrıntılı anlatılmaz.
  • Hikaye kısa olduğu için anlatım yalın anlaşılır ve özlüdür. Romanlarda ise ağır ve sanatlıdır.

Destan

Doğal ve Suni Destan olarak ikiye ayrılır. Bir ulusun kahramanlıklarını, toplumsal olaylarını anlatan yazı türüdür.

Efsane (Söylence)

Halkın hayal dünyasından çıkan ağızdan ağıza dolaşan, halkın gelenek ve göreneklerini etkileyen hikayelere denir.

Efsane ile Destan Arasındaki Farklar

  • Destanlardaki olayları tarih sayfalarında bulabilirsiniz. Efsane için her zaman bu geçerli değildir.
  • Destanlar genelde şiir olarak yazılır, efsaneler ise genelde düz yazı olarak yazılırlar.
  • Efsanelerin benzerleri diğer milletlerde de vardır fakat destanlar millete özgü oldukları için benzerleri yoktur.

Efsane ile Masal Arasındaki Farklar

  • Masallar tamamen olağanüstü, efsaneler toplumsal olaylarla ilgili insanların doğaüstü mücadelesini anlatır.
  • Masallar her zaman mutlu sonla biterken, efsaneler her zaman mutlu sonla bitmez.
  • Masalın amacı eğiticilik, efsanenin amacı ise olaylara açıklık getirmektir.

Tiyatro

Sahnede oynanmak üzere yazılmış edebiyat türleridir.

Anı

Yaşanmış olayların üzerinden zaman geçtikten sonra yazıldığı yazı türüne denir.

Günlük (Günce)

Düzenli biçimde yazılan, tarih atılan günlük notlara yazılardır. Anlatımda iç konuşma yöntemi kullanılır. Tarih belirtilen kişinin yaşamından izler taşıyan kısa yazılardır.

Günlük ve Anı Arasındaki Farklar

  • Günlükte olaylar günü gününe yazılırken anı da geçmişteki olaylar anlatılır. Günlük belirli bir tarihe yönelik, anı geçmişe yöneliktir.

Gezi Yazısı (Seyahatname)

Gezilip Görülen yerlerin ve o yerlerle ilgili izlenimlerin yer aldığı yazı türüdür. Yazarın duygu ve düşüncelerini içerebilir,  gözlem gücüne dayanır ve anlatılanlar gerçektir, hayal ürünü değildir.

Biyografi

Tanınmış kişilerin hayatlarının başkası tarafından kaleme alındığı yazı türüdür. Üçüncü kişinin ağzından yazılır.

Otobiyografi

Birinci ağızdan yazılan, bir kişinin kendi hayatını anlattığı yazılardır.

Tekerleme

Genelde masalların başında kullanılan, pek anlamı olmayan uyaklı sözlere denir.

2. Düşünce (Fikir) Yazıları

Deneme

Bir yazarın herhangi bir konu üzerine görüş ve düşüncelerini iddiasız, kesin kurallara varmaksızın yazdığı yazılara deneme denir.

  • Konu sınırlaması yoktur.
  • Kanıtlama kaygısı yoktur.
  • Yazar kendisiyle konuşuyor gibi bir anlatım kullanır. (İçiyle yaptığı konuşma)
  • Anlatılanlar kesin bir sonuca bağlanmaz.
  • Yazılarda kişisellik ve kendine özgünlük vardır.

Makale

Herhangi bir konuda bilgi vermek veya bir gerçeği savunmak için yazılan yazılara denir.

  • Öğesi fikirdir.
  • İnceleme ve araştırmaya dayanır.
  • Bir tezi savunmak, desteklemek amacı taşır.
  • Bilimsel verilerden yararlanılır.
  • Gazete ve dergi yazısıdır.

Eleştiri (Tenkit)

Bir sanat eserinin olumlu yada olumsuz yanlarını somut verilere dayanarak yargılayıp eserin gerçek değerini ortaya koymak amacıyla yazılan yazı türüne denir.

  • Bir eseri tanıtmayı amaçlar.
  • Eleştiri yapan kişiye eleştirmen denir.
  • Değerlendirme yazılarıdır.
  • Eleştirmede eserin olumlu veya olumsuz yanları bir arada verilebilir.
  • Eleştirmenin amacı okuyucuya ve yazara kılavuzluk yapmaktır.

Köşe Yazısı (Fıkra)

Bir yazarın herhangi bir konu üzerine kişisel anlayış, görüş ve düşüncelerini güzel bir üslupla, hiç bir kanıtlama gereği duymadan anlattığı yazı türüne denir.

  • Gazete yazısıdır.
  • Yazar düşüncelerini kanıtlama yoluna gitmez.
  • Dil doğaldır. Günlük deyimlere, yer yer nükteli sözlere yer verilir.
  • Okuyucuyla sohbet ediyormuş havası hakimdir. Anlatım senli benlidir.

Köşe Yazısı (Fıkra) ve Makale arasındaki farklar;

  • Makalede ispat vardır. Ciddi bilimsel bir dil kullanılır. Köşe yazısı ise daha serbest ve mizahi ögeler içerir ve ispat yoktur.
  • Makalede yazar doğruyu, köşe yazısında ise yazar kendi doğrusunu anlatır.

Söyleşi (Sohbet)

Yazarın gündelik olaylarla ilgili düşüncelerini okuyucu ile sohbet karşı karşıya oturup sohbet şeklinde konuşuyormuş gibi içten bir hava içinde yazdığı yazılara denir.

Röportaj 

Gazetelerin bir yeri, bir kurumu ziyaret ederek o yerin özelliklerini, orada gördüklerini kişisel düşünceleri ile birleştirip fotoğraflarla belgeleyerek kaleme aldıkları yazılardır.

Nutuk

Bir topluluğu coşturmak, belli bir amaca yöneltmek, onlara bir düşünceyi, duyguyu, ülküyü aşılamak amacıyla söylenen uzun ve coşkulu konuşmalardır.

  • Konuşmayı yapan kişiye hatip (söylevci) denir.
  • Siyasi, askeri, hukuksal, dinsel ve akademik alanda yapılabilir.
  • Hatipler konuşurken jest ve mimiklerine ve tonlamalarına, konuşmalarının açık ve anlaşılır olmasına dikkat etmeli ve dinleyicinin nabzını tutmalıdır.

Yorum Yapın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir